NSA potwierdził, że państwo nie może opodatkować czynności, które wcześniej były zwolnione z podatku kapitałowego. Kluczowe znaczenie ma tu zasada stand still wynikająca z prawa unijnego.
Naczelny Sąd Administracyjny po raz kolejny potwierdził, że państwo nie może rozszerzać zakresu opodatkowania wbrew zasadzie tzw. „stand still” wynikającej z prawa unijnego. Stand still, czyli zakaz wprowadzania lub przywracania opodatkowania czynności, które w danym państwie członkowskim były wcześniej zwolnione z podatku lub objęte stawką niższą niż 0,5% (art. 7 ust. 1 i 2 Dyrektywa Rady 2008/7/WE z dnia 12 lutego 2008 r. dotycząca podatków pośrednich od gromadzenia kapitału). Chodzi o sytuację, w której dana czynność była w przeszłości zwolniona z podatku kapitałowego – w takim przypadku nie można jej później obciążyć podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC).
Sprawa dotyczyła spółki, która domagała się zwrotu blisko miliona złotych nienależnie pobranego PCC. Podatek został naliczony przez notariusza przy podwyższeniu kapitału zakładowego w 2022 r., kiedy to nowo wyemitowane akcje objął inwestor będący w 82 proc. własnością Skarbu Państwa.
Spółka powołała się na dawną ustawę z 1982 r. o opodatkowaniu jednostek gospodarki uspołecznionej. Zgodnie z nią, spółki z większościowym udziałem państwa były wówczas zwolnione z podatku kapitałowego. Tym samym, zgodnie z Unijną dyrektywą 69/335/EWG oraz zasadą stand still, Polska – po przystąpieniu do UE – nie mogła przywrócić opodatkowania takich czynności.
Organy skarbowe oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzuciły te argumenty. Uznano, że znaczenie ma wyłącznie przedmiot czynności, czyli podwyższenie kapitału, który w 1984 r. był opodatkowany stawką powyżej 0,5 proc., co pozwalało na dalsze stosowanie podatku po akcesji do UE.
NSA zajął jednak odmienne stanowisko, podkreślając, że znaczenie mają zarówno przesłanki przedmiotowe, jak i podmiotowe. Skoro w 1984 r. wniesienie wkładu przez jednostki gospodarki uspołecznionej było wyłączone z opodatkowania, to dziś – zgodnie z zasadą stand still – również nie może być objęte PCC.
Orzeczenie potwierdza, że państwo członkowskie nie może z mocą wsteczną „cofnąć” przyznanych wcześniej zwolnień podatkowych.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 02.09.2025 r., o sygn. akt III FSK 639/24.
