Czy ogłoszenie upadłości zawsze oznacza konieczność natychmiastowego zwrotu pożyczki? Przepisy prawa upadłościowego przewidują różne scenariusze – w zależności od tego, kto i kiedy ogłosił upadłość.

Ogłoszenie upadłości dłużnika wpływa na wiele jego zobowiązań, w tym także na umowy pożyczki. Skutki prawne zależą od tego, czy stroną upadłą jest pożyczkobiorca, czy pożyczkodawca oraz od etapu realizacji umowy.

Jeśli umowa pożyczki została zawarta, ale nie doszło jeszcze do wydania środków – wygasa ona automatycznie z chwilą ogłoszenia upadłości (art. 105 prawa upadłościowego). Nie ma tu znaczenia, która ze stron ogłosiła upadłość – pożyczka po prostu nie dochodzi do skutku. W razie częściowego wykonania umowy, wygasa ona w części niewykonanej. Ewentualne świadczenia dokonane po ogłoszeniu upadłości (np. przelanie środków przez pożyczkodawcę) powinny zostać zwrócone przez syndyka masy upadłościowej jako nienależne.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy pożyczka została już przekazana przed ogłoszeniem upadłości. Jeśli upadłość ogłasza pożyczkodawca, nie przyspiesza to terminu zwrotu pożyczki – obowiązują ustalenia z umowy. Syndyk może jednak sprzedać wierzytelność, a wówczas pożyczkobiorca będzie musiał uregulować zobowiązanie wobec nowego wierzyciela. Gdy umowa nie określa terminu spłaty, syndyk może ją wypowiedzieć, a dłużnik ma sześć tygodni na zwrot środków.

W przypadku upadłości pożyczkobiorcy, pożyczkodawca powinien zgłosić swoją wierzytelność syndykowi – ma na to 30 dni od publikacji ogłoszenia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Wraz z ogłoszeniem upadłości, zobowiązanie staje się natychmiast wymagalne, niezależnie od ustalonego wcześniej terminu zwrotu. Zaspokojenie roszczenia następuje z funduszy masy upadłości – jednak nie zawsze w pełnej wysokości. Przykładowo pożyczki wspólników i akcjonariuszy spółki mają niższy priorytet i są zaspokajane w dalszej kolejności.

Podsumowując, ogłoszenie upadłości wpływa istotnie na dalszy los umowy pożyczki – może skutkować jej wygaśnięciem, natychmiastową wymagalnością roszczenia lub przejęciem wierzytelności przez inny podmiot. Kluczowe jest szybkie działanie wierzyciela oraz znajomość przepisów prawa upadłościowego.

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe.