Dzięki nowelizacjom prawa restrukturyzacyjnego dłużnicy zyskują więcej czasu i narzędzi do uporządkowania swoich zobowiązań, a wierzyciele – większą kontrolę nad procesem. Szczególne znaczenie mają zmiany dotyczące układów zatwierdzanych przez sądy oraz mechanizmy wsparcia dla rolników, w tym udział KOWR. Sprawdź, jak skorzystać z dostępnych rozwiązań, by skutecznie zarządzać długiem.

Wstęp

Współczesna gospodarka stoi przed wieloma wyzwaniami finansowymi, które dotykają różne podmioty – od przedsiębiorców, przez małe firmy, aż po gospodarstwa rolne. Zadłużenie, często będące skutkiem nieprzewidzianych trudności, może prowadzić do poważnych kłopotów, a nawet utraty płynności finansowej i upadłości. W odpowiedzi na to wyzwanie polskie prawo wprowadziło mechanizmy restrukturyzacyjne oraz instytucje wsparcia, które mają na celu ochronę dłużników i wierzycieli oraz zapewnienie stabilności gospodarczej.

Charakter zadłużenia i jego skala w różnych sektorach

Zadłużenie przedsiębiorstw najczęściej obejmuje zobowiązania wynikające z kredytów bankowych, leasingów, umów handlowych oraz innych form finansowania działalności. Małe i średnie firmy są szczególnie narażone na skutki kryzysów finansowych ze względu na ograniczone rezerwy kapitałowe.

W rolnictwie problem zadłużenia dotyczy znacznej grupy gospodarstw. Według danych z Krajowego Rejestru Dłużników (stan na 2024 r.) około 3,5 tysiąca gospodarstw rolnych figuruje jako zadłużone, a kwota ich zobowiązań sięga setek milionów złotych. Warto podkreślić, że rzeczywiste dane mogą być wyższe, gdyż nie wszystkie długi są oficjalnie zarejestrowane.

Prawo restrukturyzacyjne wobec problemów finansowych dłużników

Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. — Prawo restrukturyzacyjne stanowi fundament systemu wsparcia dla podmiotów zagrożonych niewypłacalnością. W jej ramach dostępne są różne formy postępowań restrukturyzacyjnych, m.in.:

1. postępowanie układowe (art. 57 i n. Prawo restrukturyzacyjne),
2. przyspieszone postępowanie układowe (art. 133 i n. Prawo restrukturyzacyjne),
3. postępowanie sanacyjne (art. 231 i n. Prawo restrukturyzacyjne),
4. postępowanie naprawcze (art. 154 i n. Prawo restrukturyzacyjne).

Przepisy te pozwalają na zawieszenie postępowań egzekucyjnych (art. 151 § 1 Prawa restrukturyzacyjnego), co zabezpiecza majątek dłużnika przed natychmiastową likwidacją i daje czas na opracowanie planu naprawczego.

Nowe reguły gry – zmiany w postępowaniu o zatwierdzenie układu

W wyniku nowelizacji ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne, która weszła w życie 1 sierpnia 2025 r., wydłużono maksymalny czas trwania postępowania o zatwierdzenie układu z 3 do 4 miesięcy (art. 210 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego). Wydłużenie czasu trwania postępowania o zatwierdzenie układu umożliwia dłużnikom dokładniejsze przygotowanie propozycji układowych, w tym planu restrukturyzacyjnego oraz zebranie wymaganej liczby głosów wierzycieli. Zmiany te poprawiają także przejrzystość całej procedury. Zgodnie z art. 210 ust. 3 ustawy – Prawo restrukturyzacyjne, wierzyciele powinni otrzymać kluczowe dokumenty, takie jak plan restrukturyzacyjny, test prywatnego wierzyciela oraz spis wierzytelności, nie później niż na 30 dni przed głosowaniem nad układem. Zmiany te wzmacniają kontrolę wierzycieli nad procesem, ułatwiają ocenę realności propozycji układowych i przeciwdziałają próbom nadużyć po stronie dłużnika.

Specyfika restrukturyzacji zadłużenia rolników i rola KOWR

Rolnicy, jako specyficzna grupa dłużników, są objęci także przepisami ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o restrukturyzacji zadłużenia podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne. Nowelizacja z 19 sierpnia 2025 r. wprowadziła m.in. art. 7 ust. 6a na podstawie którego złożenie wniosku o przejęcie przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR) zobowiązania zabezpieczonego hipoteką na nieruchomości rolnej powoduje zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia wniosku.

Mechanizm ten pozwala rolnikom na zawieszenie egzekucji, dając czas na ustalenie warunków pomocy. KOWR może przejąć dług rolnika na podstawie umowy przejęcia zobowiązania (art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o restrukturyzacji zadłużenia podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne) oraz dokonać spłaty wierzyciela w imieniu rolnika. W zamian rolnik przekazuje KOWR część swojej nieruchomości rolnej (art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o restrukturyzacji zadłużenia podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne), jednocześnie uzyskując prawo do dzierżawy tych gruntów na okres i na warunkach określonych w umowie (art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o restrukturyzacji zadłużenia podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne).

Po spłacie długu przez KOWR wierzyciel ma obowiązek wnieść o wykreślenie hipotek (art. 78 ustawy o księgach wieczystych i hipotece), co przywraca rolnikowi pełną swobodę dysponowania nieruchomością.

Szersze możliwości restrukturyzacji dla przedsiębiorców

Przepisy Prawa restrukturyzacyjnego umożliwiają przedsiębiorcom w różnych branżach korzystanie z instrumentów takich jak:

1. zawieszenie egzekucji (art. 151 § 1 Prawa restrukturyzacyjnego),
2. plan układowy zatwierdzany przez sąd (art. 195 i n. Prawa restrukturyzacyjnego),
3. zawarcie układu z wierzycielami na nowych warunkach spłaty (art. 150 Prawa restrukturyzacyjnego).

Dzięki temu możliwe jest rozłożenie zadłużenia na raty lub nawet jego częściowa redukcja, co pomaga przedsiębiorcy wyjść z trudnej sytuacji bez konieczności ogłoszenia upadłości.

Niewykonanie układu – konsekwencje i możliwości wierzycieli

Zawarcie układu restrukturyzacyjnego nie kończy jednak odpowiedzialności dłużnika – jego trwałość zależy od rzetelnego wykonywania ustalonych warunków spłaty. W sytuacji, gdy dłużnik nie realizuje postanowień układu lub istnieją przesłanki świadczące o tym, że nie będzie w stanie ich wykonać, wierzyciel może złożyć wniosek do sądu restrukturyzacyjnego o uchylenie układu (na podstawie art. 166 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego). Uchylenie to powoduje przywrócenie wierzycielom możliwości dochodzenia swoich roszczeń w pełnym zakresie – zarówno poprzez egzekucję, jak i ewentualne postępowanie upadłościowe. To istotny mechanizm równowagi – z jednej strony daje szansę dłużnikowi na wyjście z kryzysu, z drugiej zabezpiecza interesy wierzycieli na wypadek niewywiązywania się z układu.

Praktyczne wyzwania i wskazówki dla dłużników

Proces restrukturyzacji wymaga rzetelnego przygotowania dokumentów, w tym:

1. potwierdzeń sald zadłużenia (zgodnie z art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego),
2. aktualnych operatów szacunkowych nieruchomości (w szczególności przy zabezpieczeniach hipotecznych),
3. zgody współmałżonka na zbycie nieruchomości, jeśli obowiązuje wspólność majątkowa (art. 31 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).

Uwaga: brak kompletnych dokumentów jest najczęstszą przyczyną odrzucenia wniosków o restrukturyzację lub wsparcie KOWR.

Podsumowanie

Restrukturyzacja zadłużenia to dziś kluczowy instrument stabilizacji finansowej w wielu sektorach gospodarki. Przepisy Prawa restrukturyzacyjnego oraz ustawy o restrukturyzacji zadłużenia rolników wraz z mechanizmem KOWR stanowią pożywny miks narzędzi pozwalających na elastyczne podejście do problemów finansowych. Współpraca z instytucjami, dobre przygotowanie formalne i znajomość prawa są niezbędne, by proces ten zakończył się sukcesem.

Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. — Prawo restrukturyzacyjne.

Ustawa z dnia 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo restrukturyzacyjne, ustawy – Prawo upadłościowe oraz ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych.

Ustawa z dnia 9 listopada 2018 r. o restrukturyzacji zadłużenia podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne.

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.