W Polsce i całej Europie rosną ograniczenia w obrocie gotówką. Coraz surowsze przepisy wpływają zwłaszcza na przedsiębiorców. Od 2027 r. nowe limity mają jeszcze bardziej ograniczyć niekontrolowany przepływ gotówki. Celem jest walka z przestępczością finansową oraz zwiększenie przejrzystości rynku.

W Polsce od dawna obowiązują regulacje ograniczające obrót gotówką, które przede wszystkim dotyczą przedsiębiorców. Dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy, w każdym przypadku gdy stroną transakcji, z której wynika płatność, jest inny przedsiębiorca oraz jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza 15.000 zł lub równowartość tej kwoty, przy czym transakcje w walutach obcych przelicza się na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania transakcji (art. 19 ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców).

Aktualnie limit transakcji gotówkowych między firmami wynosi 15 tys. zł. Przekroczenie tej kwoty wymaga dokonania płatności bezgotówkowej, najczęściej przelewem bankowym. Limit ten obejmuje także niektóre fundacje zarejestrowane jako przedsiębiorcy. W praktyce oznacza to, że dla większości firm gotówka jest mocno ograniczona, gdyż kwota 15 tys. zł stanowi niewielką część codziennych obrotów.

W przypadku osób fizycznych limity nie są formalnie narzucone, jednak banki stosują mechanizmy kontrolne, szczególnie przy dużych transakcjach, np. przy zakupie nieruchomości. Transakcje powyżej 15 tys. euro są automatycznie zgłaszane do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej, co ma zapobiegać praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Banki często wymagają dodatkowej weryfikacji lub osobistej wizyty klienta w przypadku dużych przelewów, co utrudnia operacje gotówkowe na wysoką skalę.

Unia Europejska planuje wprowadzenie od 2027 r. obowiązkowego limitu na transakcje gotówkowe w wysokości 10 tys. euro lub równowartości w walucie lokalnej. Państwa członkowskie będą mogły ustanawiać niższe limity, a celem tych regulacji jest ograniczenie szarej strefy i zapobieganie finansowaniu nielegalnych działań. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624 z dnia 31 maja 2024 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu – wejdzie w życie: 10 lipca 2027 r.

W niektórych krajach, jak Hiszpania, wprowadzane są bardzo surowe zasady dotyczące wypłat gotówki – każda większa wypłata wymaga wcześniejszego zgłoszenia, a brak takiego zgłoszenia może skutkować wysokimi karami finansowymi. Niektóre państwa, np. Węgry, zdecydowanie bronią prawa do płatności gotówkowych, traktując je jako element wolności obywatelskich. Dyskusje na temat ograniczeń gotówki często łączą się z obawami o nadmierną kontrolę i inwigilację. W porównaniu do innych krajów europejskich Polska należy do państw o stosunkowo restrykcyjnych przepisach dla firm, podczas gdy w Niemczech czy Francji limity są wyższe lub mniej restrykcyjne. Włochy, Portugalia czy Grecja również mają swoje własne, często niższe limity.

Podsumowując, trend w Europie zmierza do ograniczenia obrotu gotówką, zwłaszcza w dużych transakcjach, w celu walki z przestępczością finansową i zwiększenia transparentności rynku, co niestety ale będzie kolejnym utrudnieniem dla przedsiębiorców. W Polsce ten proces jest już mocno zaawansowany i najpewniej będzie kontynuowany wraz z wdrażaniem unijnych regulacji.

Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624 z dnia 31 maja 2024 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu.