Nowe regulacje w KPK – więcej praw dla oskarżonych

Do Sejmu trafił rządowy projekt nowelizacji Kodeksu postępowania karnego (druk nr 1600), który ma na celu m.in. wzmocnienie praw osób podejrzanych i oskarżonych, zgodnie z unijnymi standardami oraz orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Projekt wprowadza zmiany wynikające z trzech dyrektyw UE: 2010/64/UE (prawo do tłumacza), 2012/13/UE (prawo do informacji) oraz 2013/48/UE i 2016/1919/UE (prawo do obrońcy).

Głównym założeniem zmian proceduralnych jest dostosowanie polskiego prawa do unijnych wymogów w zakresie praw procesowych oskarżonych. Obejmuje to zapewnienie prawa do korzystania z tłumacza, dostępu do informacji uzasadniających zatrzymanie i areszt tymczasowy oraz prawo do kontaktu z obrońcą.

Kluczową zmianą jest przesunięcie momentu nadania statusu podejrzanego na czas rozpoczęcia czynności mających na celu ściganie (np. zatrzymanie czy przeszukanie), a nie dopiero po przedstawieniu zarzutów. Od tego momentu podejrzany będzie miał prawo do obrońcy, o czym musi zostać poinformowany.

Istotne modyfikacje wprowadza się również do art. 301 KPK, regulującego prawo do obecności obrońcy podczas przesłuchania. Projekt określa zasady konsultacji z obrońcą przed pierwszym i kolejnymi przesłuchaniami oraz reguluje sytuacje usprawiedliwionego i nieusprawiedliwionego niestawiennictwa obrońcy. W przypadku usprawiedliwionej nieobecności, przesłuchanie może odbyć się bez obecności obrońcy tylko w wyjątkowych sytuacjach, natomiast nieusprawiedliwiona nieobecność obrońcy nie wstrzymuje przesłuchania.

Wprowadzona zostaje też procedura wyznaczenia tymczasowego obrońcy na żądanie podejrzanego pozbawionego wolności, gdy nie można wyznaczyć pełnomocnika z urzędu w standardowym trybie. Tymczasowy obrońca pochodziłby z listy dyżurujących adwokatów.

Projekt znosi ograniczenia w zakresie poufności kontaktów podejrzanego z obrońcą, zapewniając pełną tajność rozmów i korespondencji, zgodnie z dyrektywą UE i międzynarodowymi standardami. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy istnieją dowody na współudział obrońcy w przestępstwie, co może skutkować np. zawieszeniem w wykonywaniu zawodu.

Zmiany mają na celu zapewnienie pełnej ochrony prawa do obrony i dostosowanie polskiego prawa do europejskich standardów. Projekt został skierowany do I czytania.