Nieodpłatne przekazanie maszyn rolniczych między małżonkami prowadzącymi odrębne firmy może rodzić skutki w podatku VAT. Choć wspólność majątkowa sugeruje brak faktycznego przeniesienia własności, sądy uznały, że w świetle przepisów i orzeczeń TSUE małżonkowie mogą być odrębnymi podatnikami.
Sprawa dotycząca przekazania maszyn rolniczych pomiędzy małżonkami prowadzącymi odrębne działalności gospodarcze pokazuje, jak skomplikowane potrafią być relacje między prawem podatkowym a wspólnością majątkową małżeńską.
Żona, likwidując własną firmę, nieodpłatnie przekazała mężowi maszyny rolnicze, które wcześniej stanowiły środki trwałe w jej przedsiębiorstwie. Urząd skarbowy uznał, że doszło do nieodpłatnej dostawy towarów, o której mowa w art. 7 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług (ustawy o VAT). Przepis ten stanowi, że za odpłatną dostawę towarów uznaje się również nieodpłatne przekazanie towarów, jeśli podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego przy ich nabyciu. W efekcie organ podatkowy określił należny VAT, który podatniczka zapłaciła.
Kobieta nie zgodziła się z decyzją fiskusa i wystąpiła o stwierdzenie nadpłaty w wysokości blisko 90 tys. zł. Argumentowała, że w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej nie doszło do żadnego rzeczywistego przeniesienia własności – oboje małżonkowie pozostają bowiem współwłaścicielami całego majątku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (sygn. akt I SA/Ol 196/22) przyznał jej rację, uznając, że w takiej sytuacji nie można mówić o dostawie towaru w rozumieniu ustawy o VAT. Według sądu, wspólność majątkowa sprawia, że nie ma dwóch odrębnych podmiotów – jeden małżonek nie może przekazać drugiemu czegoś, co już wspólnie posiadają.
Jednak Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok, powołując się na orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 24 marca 2022 r. (sprawa C-697/20). TSUE stwierdził, że małżonkowie prowadzący oddzielne działalności gospodarcze są odrębnymi podatnikami VAT, nawet jeśli łączy ich wspólność majątkowa. W takiej sytuacji przekazanie towarów między nimi należy niestety traktować jako czynność opodatkowaną, zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o VAT.
Warto jednak zauważyć, że nie zawsze małżonkowie są odrębnymi podatnikami. Z wyroku TSUE z dnia 3 kwietnia 2025 r. (sprawa C-213/24) wynika, że mogą być oni traktowani jako jeden podatnik VAT, jeśli wspólnie prowadzą działalność gospodarczą i ponoszą ryzyko ekonomiczne związane z transakcją. Tak było w przypadku małżonków, którzy razem sprzedawali wspólny grunt przy wsparciu pośrednika.
Sprawa ta potwierdza, że w relacjach podatkowych między małżonkami kluczowe znaczenie ma sposób prowadzenia działalności – jeśli każde z nich działa niezależnie, to wzajemne przekazania majątku mogą rodzić skutki w podatku VAT, nawet w ramach wspólności majątkowej.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17.10.2025 r., o sygn. akt I FSK 1120/22.
