Czy transakcje rozliczane wyłącznie pieniężnie, których instrumentem bazowym są uprawnienia do emisji CO₂, powinny korzystać ze zwolnienia z VAT? Przed TSUE trafi spór, który może zmienić podejście do opodatkowania instrumentów pochodnych w całej UE.
Spór między podatnikami a organami podatkowymi dotyczący opodatkowania VAT transakcji opartych na uprawnieniach do emisji gazów cieplarnianych sprowadza się do fundamentalnego pytania: czy o możliwości zwolnienia z VAT decyduje wyłącznie faktyczny sposób rozliczenia transakcji, czy też sama potencjalna możliwość dostawy towaru?
Problem dotyczy interpretacji art. 135 ust. 1 lit. f ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (ustawy o VAT) w związku z art. 15 ust. 2 dyrektywy 2006/112/WE RADY z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, który przewiduje zwolnienie z podatku dla transakcji związanych m.in. z papierami wartościowymi. Odpowiednik tego przepisu w polskiej ustawie o VAT znajduje się w art. 43 ust. 1 pkt 41. Jednocześnie jednak polskie przepisy przewidują wyjątek – zgodnie z art. 43 ust. 16 pkt 5 – który wyłącza ze zwolnienia transakcje odnoszące się do instrumentów mogących skutkować fizyczną dostawą towarów lub usług.
Fiskus konsekwentnie stoi na stanowisku, że już sama możliwość realizacji transakcji poprzez dostawę uprawnień do emisji CO₂ wyklucza prawo do zwolnienia z VAT, niezależnie od tego, czy w konkretnym przypadku dochodzi do rzeczywistego przeniesienia tych praw. Tymczasem podatnicy argumentują, że w przypadku rozliczeń czysto pieniężnych – bez dostawy i bez przejścia prawa własności – transakcja ma charakter finansowy i powinna korzystać ze zwolnienia na mocy dyrektywy.
Dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych w Polsce przychylało się do wykładni fiskusa. WSA w Warszawie potwierdzał, że kluczowe jest to, czy kontrakt może skutkować dostawą, a nie to, czy faktycznie do niej doszło. Przełom może jednak przynieść postępowanie przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. NSA, rozpatrując skargę kasacyjną jednego z banków, zdecydował się skierować do TSUE pytanie prejudycjalne dotyczące interpretacji unijnych przepisów. Pytanie dotyczy tego, czy transakcje rozliczane wyłącznie finansowo – bez fizycznej dostawy uprawnień – mogą korzystać ze zwolnienia z VAT, zgodnie z dyrektywą.
Spór ma istotne znaczenie nie tylko dla sektora finansowego, ale także dla innych podmiotów uczestniczących w handlu uprawnieniami do emisji CO₂. Rozstrzygnięcie TSUE może przesądzić o konieczności zmiany polskich przepisów lub przynajmniej zmodyfikować podejście organów podatkowych do oceny charakteru takich transakcji.
Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 01.10.2025 r., o sygn. akt I FSK 1589/22.
