Czy nabycie wierzytelności w drodze cesji może być uznane za usługę podlegającą VAT? Fiskus uznał, że kupno wierzytelności to usługa, którą należy opodatkować VAT. Jednak sądy nie podzieliły tej opinii. NSA wskazał, że kluczowe znaczenie ma ekonomiczna wartość wierzytelności i brak bezpośredniego wynagrodzenia.
W ostatnim czasie przed sądami administracyjnymi rozstrzygany był spór dotyczący skutków podatkowych cesji wierzytelności objętych postępowaniem układowym. Spółka, która zbyła takie wierzytelności po cenie niższej niż ich wartość nominalna, argumentowała, że transakcja ta nie podlega opodatkowaniu VAT – ani po jej stronie, ani po stronie nabywcy.
Stanowisko spółki opierało się na tym, że cesja wierzytelności nie stanowi dostawy towarów ani świadczenia usług. Podkreślano także, że nie przewidziano żadnego dodatkowego wynagrodzenia ani obowiązków po stronie cesjonariusza, takich jak windykacja czy działania prawne.
Odmiennego zdania był jednak Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej. Zgodził się, że cedent nie dokonuje opodatkowanej czynności, ale jednocześnie uznał, że nabywca (cesjonariusz) świadczy usługę na rzecz zbywcy, polegającą na przejęciu ryzyka i uwolnieniu go od konieczności dochodzenia wierzytelności. W ocenie organu, taka usługa – jeśli jest odpłatna – powinna być objęta VAT, chyba że dotyczy tzw. wierzytelności trudnych.
Podstawą opodatkowania jest wszystko, co stanowi zapłatę, którą dokonujący dostawy towarów lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej, włącznie z otrzymanymi dotacjami, subwencjami i innymi dopłatami o podobnym charakterze mającymi bezpośredni wpływ na cenę towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez podatnika (art. 29a ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług).
Sądy jednak stanęły po stronie podatnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, że skoro cena sprzedaży odpowiadała rynkowej wartości wierzytelności, a cesjonariusz nie otrzymał wynagrodzenia od cedenta, to nie doszło do odpłatnego świadczenia usługi. Wyrok ten został utrzymany przez Naczelny Sąd Administracyjny, który zaznaczył, że różnica pomiędzy wartością nominalną a ceną sprzedaży nie stanowi zapłaty za usługę, lecz odzwierciedla realną wartość ekonomiczną wierzytelności. Innymi słowy nabycie wierzytelności nie podlega opodatkowaniu VAT, ponieważ nie doszło do odpłatnego świadczenia usług.
Warto zauważyć, że sąd nie zgodził się też z podejściem fiskusa co do definicji wierzytelności trudnych. Jak wskazano, objęcie wierzytelności układem nie gwarantuje ich spłaty – przeciwnie, może wskazywać na poważne problemy finansowe dłużnika, które potencjalnie mogą zakończyć się upadłością.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19.09.2025 r., o sygn. akt I FSK 1310/22.
